Jij de creatieve en ik de praktische kant?

Rekenen, taalles, topografie, gym en dan tussendoor ergens inspiratie vandaan halen om je leerlingen cultuur bij te brengen; dat is vaak de gang van zaken voor leerkrachten in het basisonderwijs. Terwijl vakleerkrachten, kunstenaars of educatiemedewerkers op hun beurt barsten van de creatieve ideeën, maar daarmee niet altijd aansluiting vinden bij het lesprogramma van scholen. Dat moet toch beter kunnen? Natuurlijk kan dat beter. Dat is één van de dingen waar we binnen het programma Cultuureducatie met Kwaliteit aan werken.

Een succesverhaal begint met enthousiaste leerkrachten en vakdocenten.

Kant-en-klaar en kunst-voor-de-kunst?

Vaak is de verleiding groot om als school een kant-en-klaar cultuuraanbod van een culturele instelling af te nemen. Het ontwikkelen van een visie op het gebied van cultuureducatie kost immers tijd. Iets wat leerkrachten structureel te kort hebben. Dan is het afnemen van het lespakket dat je altijd al gebruikt toch veel makkelijker? Klopt. Makkelijker, minder uitdagend voor je leerlingen en dus minder effectief. En dat terwijl goed cultuuronderwijs leerlingen helpt bij het ontwikkelen van hun 21e eeuwse vaardigheden. Op hun beurt moeten culturele instellingen vaak loskomen van het ‘kunst voor de kunst’ principe om met hun educatieaanbod aansluiting te vinden bij de leefwereld van scholen en leerlingen. Zij werken immers in een hele andere sector en vanuit een heel ander uitgangspunt. Eveneens begrijpelijk dus, maar net zoals de geschetste aanpak van scholen niet altijd even bevorderlijk voor een goede samenwerking. Hoe kan dat beter? We geven enkele voorbeelden.

Jan en Monique veroveren de middag

ICC’er Jan Kamphuis van basisschool Glanerbrug-Zuid in Enschede en educatiemedewerker Monique Wijnker van HET Symfonieorkest gingen de uitdaging aan.

Hun samenwerking ontstond binnen Culturage; een programma waarin twaalf culturele instellingen en scholen uit Enschede samen aan de verbetering van cultuureducatie werken. De samenwerking tussen ICC’er Jan en educatiemedewerker Monique leidde tot een andere dagindeling op basisschool Glanerbrug-Zuid: de ochtenden worden nog steeds besteed aan de basisvakken terwijl er nu ’s middags tijd en aandacht is voor de talentontwikkeling van leerlingen. Alle disciplines komen daarbij aan bod. Zo heeft cultuureducatie een vaste plek in het curriculum van de school veroverd. Iets wat zonder de samenwerking tussen beide partijen niet gebeurd was. Losse projecten stierven toen te vaak een stille dood. Dankzij de doorlopende leerlijn die Jan en Monique samen ontwikkelden, gaat dat niet meer gebeuren.

 

Pikachu en Engelen
Heel veel dingen horen bij kunst. Ook als je het niet verwacht.

Educatiemedewerker Monique over de samenwerking met ICC’er Jan:
‘Jan en ik werkten samen aan het projectplan voor zijn school waarbij deskundigheidsbevordering, succeservaringen voor leerlingen, talentontwikkeling en werken aan sociale vaardigheden heel belangrijk waren. De leerkrachten van Jan’s school waren betrokken en enthousiast; daar begint een succesverhaal mee! Ze gaven tijdens onze samenwerking al les in zingen, dansen en drummen op je lichaam. Heel stoer dat ze dat allemaal maar doen, vind ik! Wie wilde, kreeg coaching van een muziekdocent. Dat geeft soms net even wat extra zekerheid en dus betere kwaliteit van onderwijs.’


ICC’er Jan over de samenwerking met educatiemedewerker Monique:
‘Monique had als educatiemedewerker een frisse blik op de mogelijkheden om cultuur in ons onderwijsprogramma te integreren. Natuurlijk moest ze ons als leerkrachten daarin mee krijgen. Dat lukte: als team bezochten we HET Symfonieorkest, HET Reisopera en Theater Sonnevanck. Een kijkje in de keuken, workshops en het zelf naspelen van een opera wakkerden bij ons het enthousiasme voor cultuureducatie voor onze leerlingen aan! Onze samenwerking leverde al veel op, vooral omdat deze intensief en structureel is. Monique koppelt onze ideeën, doelen en thema’s aan muziekonderwijs. Vervolgens beoordeel ik dat vanuit mijn praktijkervaring. Soms is iets goed bedacht, maar praktisch onhandig; dat zeg ik dan zodat we samen tot het beste resultaat voor onze leerlingen komen.’

Frisse visie op cultuur in het onderwijs

Samen spelen, samen delen

Ook binnen het programma Cultuur Primair van Artiance werken leerkrachten en educatiemedewerkers of kunstenaars samen aan het ontwikkelen van een les of project voor de klas van de leerkracht. Een coach van Artiance begeleidt deze samenwerking. Zo ontstaan complete projecten of kleine, praktische cultuuractiviteiten die samen een doorgaande leerlijn kunnen vormen. Is een project of les klaar en succesvol? Dan worden de lessen aangeboden aan andere leerkrachten via culturij.cultuurprimair.nl.

Naast Culturage en Cultuur Primair zijn er natuurlijk nog vele andere voorbeelden van programma’s waarbinnen de expertise vanuit culturele instellingen zorgt voor een verdieping van kunst-, media- en erfgoededucatie. Terwijl de leerkracht de cultuuractiviteit qua onderwerp, vaardigheden, doelstelling of media koppelt aan andere onderdelen van zijn lesprogramma. Zo zorgt de samenwerking tussen scholen en culturele instellingen voor kwalitatief hoogstaand cultuuronderwijs dat een vaste plek in het curriculum verdient.

Eerst de leraren
Vakdocent Sanne en leerkracht Dominique over creatief orde houden.

Hoe werkt dat dan; samen?

Leerkrachten en culturele instellingen gaan binnen beide programma’s samen een ontwerptraject in:

  • Samen stellen ze vast wat precies de vraag van de school is.
  • Vervolgens wordt gekeken welke afspraken nodig zijn om samen tot een succesvol ontwerp te komen.
  • Daarna wordt samen gewerkt aan het ontwikkelen van de les of het project. Hierin zorgt de expertise vanuit de culturele instellingen voor een verdieping van het cultuureducatie aanbod. De leerkracht koppelt de cultuuractiviteit qua onderwerp, vaardigheden, doelstelling of media aan andere onderdelen van zijn lesprogramma.
  • Laatste stap: evalueren. Een belangrijk onderdeel omdat het de bedoeling is dat samenwerken aan kwalitatief hoogstaande cultuureducatie een vast onderdeel wordt voor leerkrachten en culturele instellingen.

Ontwikkel nieuwsgierigheid

Het traject van samen lesmateriaal ontwikkelen is vaak net zo belangrijk als de uitkomst. Beide partijen leren hierdoor namelijk wat de ander nodig heeft: culturele instellingen leren rekening houden met praktische randvoorwaarden. Leerkrachten maken bewustere keuzes uit de mogelijkheden die cultuureducatie voor hun leerlingen biedt. En de leerlingen zelf? Die krijgen door de zelfontworpen lessen van hun leerkracht en cultuuraanbieder meer ruimte voor onderzoek en nieuwsgierigheid in de klas omdat rekening is gehouden met hun ontwikkeling. Nu en straks.

 

Samen met cultuurexperts nemen leerkrachten de regierol voor cultuureducatie.